آن‌سوی بیت‌کوین؛ تکنولوژی بلاک‌چین پرقدرت‌ترین فناوری سال‌های اخیر

آن‌سوی بیت‌کوین؛ تکنولوژی بلاک‌چین پرقدرت‌ترین فناوری سال‌های اخیر

1398/08/16
| 60

جایگاه تکنولوژی بلاک‌چین تنها در پس‌زمینه بیت‌کوین و دیگر کریپتوکارنسی‌ها نیست، بلکه بلاک‌چین این پتانسیل را دارد که نحوه و دامنه مبادلات ما را گسترش دهد.

درنتیجه ما قادر خواهیم بود که انتقال امن پول، قراردادها، اسناد مالکیت، داده‌ها، خدمات و ارزش‌های دیگر را با کمترین واسطه و یا بدون واسطه انجام دهیم. با این وجود، کاربرد تکنولوژی بلاک‌چین هنوز در مراحل اولیه خود قرار دارد و با چالش‌های پیچیده‌ای روبروست؛ به‌عنوان مثال، قدرت پردازش موردنیاز برای راه‌اندازی یک بلاک‌چین موجب زیر سؤال رفتن راندمان انرژی آن شده است.

 

روزهای نخست تکنولوژی بلاک‌چین

ایده اولیه تکنولوژی بلاک‌چین را باید تحقیق در دانشمندانی چون استوارت هابر (Stuart Haber) و دبلیو. اسکات استورنتا (W. Scott Stornetta) در سال ۱۹۹۱ جستجو کرد؛ جایی که آن یک روش کاربردی محاسباتی برای «مُهر زمانی» اسناد دیجیتال ارائه کردند تا تاریخ آنها را نتوان دست‌کاری نمود و برای مقاصد نامعلوم به کار برد. این سیستم از یک زنجیره بلوک‌های رمزنگاری شده برای ذخیره اسناد با مُهر زمانی استفاده می‌کرد و در سال ۱۹۹۲، «درخت‌های مرکل» نیز از این زنجیره بلوک‌ها در طراحی خود بهره گرفتند. درنتیجه، راندمان آنها نیز با تجمیع چند سند در یک بلوک، افزایش یافت. با این وجود، این تکنولوژی همچنان دست‌نخورده باقی ماند و ثبت اختراع آن با تأخیر در سال ۲۰۰۴ انجام شد؛‌ یعنی چهار سال قبل از ظهور بیت‌کوین.

روزهای نخست تکنولوژی بلاک‌چین

گواهی انجام کار باقابلیت استفاده مجدد

در سال ۲۰۰۴، دانشمند علوم کامپیوتر، هال فینی (Hal Finney) که درزمینهٔ رمزنگاری نیز فعال بود، سیستمی با عنوان گواهی انجام کار باقابلیت استفاده مجدد یا RPoW معرفی کرد. این سیستم با دریافت توکن‌های «گواهی انجام کار» که ملموس نبودند و نمی‌شد آنها را مبادله کرد، کار می‌کرد و در مقابل، توکن‌هایی با امضای RSA بیرون می‌داد که می‌توانستند از شخصی به شخص دیگر منتقل شوند. RPoW مشکل دو بار هزینه‌شدن یک پول را با ثبت مالکیت توکن‌ها در یک سرور مورد اعتماد حل کرده بود و به‌گونه‌ای طراحی می‌شد که به کاربران اجازه می‌داد که کاربران درستی و یکپارچگی آن را به‌صورت لحظه‌ای تأیید کنند. RPoW را می‌توان یکی از نمونه‌های اولیه و گام‌های نخستین در تاریخ کریپتوکارنسی دانست.

 

شبکه بیت‌کوین

در اواخر ۲۰۰۸، مقاله‌ای منتشر گردید که در آن‌یک سیستم پرداخت الکترونیک غیرمتمرکز به‌صورت همتا به همتا با عنوان «بیت‌کوین» معرفی‌شده بود. این مقاله در یک لیست نامه‌های رمزنگاری توسط شخص یا گروهی با استفاده از نام مستعار ساتوشی ناکاموتو (Satoshi Nakamoto) انتشار یافت. فرآیند حفاظت از «دو بار هزینه‌شان» در بیت‌کوین که بر اساس الگوریتم RPoW توسعه داده‌شده بود، ولی سخت‌افزار مورد اعتماد برای انجام محاسبات را نداشت، از یک پروتکل غیرمتمرکز p2p برای رهگیری و تأیید تراکنش‌ها استفاده می‌کرد. به‌طور خلاصه باید گفت که در این سیستم، بیت‌کوین ها بر اساس مکانیزم «گواهی انجام کار» استخراج می‌شوند و ماینرها نیز برای استخراج بیت‌کوینها، پاداش دریافت می‌کنند. سپس تأیید توسط نقاط غیرمتمرکز در شبکه انجام می‌گیرد. در سوم ژانویه ۲۰۰۹، با استخراج اولین بلوک بیت‌کوین توسط «ساتوشی ناکاموتو»، بیت‌کوین متولد شد. این استخراج، پاداشی برابر ۵۰ بیت‌کوین داشت. اولین دریافت‌کننده بیت‌کوین «هال فینی» نام داشت که در اولین تراکنش تاریخ بیت‌کوین، در ۱۲ ژانویه ۲۰۰۹ تعداد ۱۰ بیت‌کوین از ساتوشی ناکاموتو دریافت کرد.

 

اتریوم

در سال ۲۰۱۳، ویتالیک بوترین (Vitalik Buterin)، برنامه‌نویس و یکی از مؤسسان مجله Bitcoin Magazine، این موضوع را بیان کرد که بیت‌کوین نیاز به یک زبان برنامه‌نویسی برای ایجاد برنامه‌های غیرمتمرکز دارد. امّا «ویتالیک» نتوانست موافقت اعضای جامعه بیت‌کوین را جلب کرد و بنابراین، تلاش کرد تا خودش یک پلتفرم جدید محاسبات گسترده مبتنی بر تکنولوژی بلاک‌چین را توسعه دهد. این پلتفرم جدید، اتریوم نام داشت که دارای یک عملکرد برنامه‌نویسی با عنوان «قراردادهای هوشمند» بود. «قراردادهای هوشمند» برنامه‌ها یا اسکریپت‌هایی هستند که بر روی بلاک‌چین اتریوم اجرا می‌شوند و از آنها می‌توان، به عنوان مثال، در مواقعی که برخی شرایط مشخص اتفاق می‌افتند، برای انجام یک تراکنش استفاده کرد. قراردادهای هوشمند در یک زبان برنامه‌نویسی خاص نوشته می‌شوند و به صورت «بایت‌کد» ترجمه می‌شوند؛ به شکلی که ماشین مجازی غیرمتمرکز اتریوم با عنوان EVM می‌تواند آنها را بخواند و اجرا کند. ارز دیجیتال اتریوم با عنوان «اتر» شناخته می‌شود و می‌تواند بین حساب‌ها منتقل شده و برای پرداخت کارمزدها برای قدرت پردازش در هنگام استفاده برای اجرای قراردادهای هوشمند، به کار گرفته شود. امروزه تکنولوژی بلاک‌چین توجهات بسیاری را به سمت خود جلب کرده و دامنه کاربردهای آن فراتر از کریپتوکارنسی‌ها، پیشروی کرده‌اند.

فراتر از کریپتوکارنسی‌ها و برنامه‌های مالی

فراتر از کریپتوکارنسی‌ها و برنامه‌های مالی

کریپتوکارنسی‌ها و توکن‌های دیجیتالی بیشترین توجهات را در برنامه‌های مبتنی بر بلاک‌چین به خود جلب کرده‌اند. امّا تکنولوژی بلاک‌چین پتانسیل‌های زیادی در عرصه‌های مختلف، ازجمله معاملات، زنجیره‌های تأمین، تولید، انرژی، صنایع، سلامت و بخش‌های دولتی و عمومی دارد. برخی ویژگی‌های تکنولوژی بلاک‌چین که می‌توانند در این عرصه‌ها مورداستفاده قرار گیرند، عبارت‌اند از: چیزی که در یک بلاک‌چین ذخیره می‌گردد، به‌عنوان رکورد جداگانه باقی می‌ماند، همه اعضا آن را تأیید می‌کنند و به اشتراک می‌گذارند. بر این اساس، یک تولیدکننده می‌تواند یک «همانند دیجیتالی» از محصولاتش بر روی یک بلاک‌چین ایجاد کند و به این وسیله، تمام تاریخچه آن را ضبط کند. درنتیجه، امکان رهگیری و ردیابی نحوه ساخته‌شدن محصول، ذخیره در انبار، بازرسی و انتقال آن در تمام زنجیره ارزش وجود خواهد داشت. همچنین بلاک‌چین می‌تواند برای جلوگیری از استفاده‌های غیرمجاز، گواهی مالکیت صادر کند.

تکنولوژی بلاک‌چین امکان استفاده از قراردادهای هوشمند را فراهم می‌کند که این موضوع کمک زیاد به مدیریت جریان عرضه و تقاضای انرژی خواهد کرد. قراردادهای هوشمند در کنار سایر تکنولوژی‌ها ازجمله حسگرهای هوشمند می‌توانند به‌صورت اتوماتیک قیمت‌ها را بررسی کرده و دستورهای خریدوفروش را اجرا کنند. به‌عنوان مثال، برای یک نیروگاه محلی انرژی تجدیدپذیر، این به معنای آن است که وی می‌تواند انرژی را به‌صورت سریع‌تر و مؤثرتر معامله کند. در آینده‌ای نزدیک، چنین چیزی می‌تواند به توسعه جوامع p2p انرژی کمک نماید. همگان می‌توانند داده‌های در دسترس در بلاک‌چین را به شکلی امن و شفاف بررسی کنند. شهروندان با استفاده از چنین امکانی می‌توانند مزایای عمومی مانند حقوق بازنشستگی خود را بررسی کنند و در نتیجه، دسترسی کاملی به سرمایه‌های زندگی‌شان داشته باشند. همچنین نهادهای مالیاتی می‌توانند به این وسیله، به اطلاعات هرکدام از شهروندان دسترسی داشته باشند؛ موضوعی که می‌تواند زمان پردازش و هزینه‌های مدیریتی در این زمینه به میزان قابل‌توجهی کاهش دهد.

 

تنگناها و چالش‌های پیچیده تکنولوژی بلاک‌چین

تکنولوژی بلاک‌چین هنوز در دوران طفولیت خود به سر می‌برد و ازاین‌رو با چالش‌های عمده‌ای روبرو است؛ ازجمله عملکرد، مقیاس‌پذیری، مصرف انرژی، حریم خصوصی داده‌ها، هماهنگی با زیرساخت‌های قانونی و تعمیم‌پذیری بین بلاک‌چین‌های مختلف. بلاک‌چین که هنوز تنها برخی از کاربردهایش به اثبات رسیده، برخی ریسک‌ها و محدودیت‌ها برای کسب‌وکارها، شرکت‌ها و سازمان‌هایی به همراه دارد که نسبت به استفاده از آن، ابراز تمایل کرده‌اند و آن را به‌صورت آزمایشی به کار گرفته‌اند.

 

همراه با توسعه تکنولوژی بلاک‌چین، مفاهیم اعتماد و واسطه‌زدایی در حال تغییر هستند

علیرغم طرح شدن موضوع واسطه‌زدایی تکنولوژی بلاک‌چین، امّا واقعیت آن است که بلاک‌چین حذف کامل نهادهای واسطه را به همراه ندارد. شاید در این میان، برخی واسطه‌ها حذف شوند، ولی نمونه‌های جدید واسطه‌ها جای آنها را خواهند گرفت. البته نهادهای سنتی مانند حکومت‌ها همچنان به نقش درازمدت خود ادامه خواهند داد نه به همان میزان مداخله قبلی، بلکه بررسی کیفیت و دسترسی به داده‌ها، تصمیم نسبت به مسئولیت‌پذیری و قابل‌اتکا بودن یا حل‌و‌فصل اعمال قوانین.

جهت‌گیری چارچوب‌های قانونی و دستورالعمل‌ها

جهت‌گیری چارچوب‌های قانونی و دستورالعمل‌ها

سیاست‌گذاران و قانون‌گذارها باید بررسی که آیا قوانین و مقررات موجود می‌تواند جوابگوی این اهداف باشند، یا اینکه یک چارچوب قانونی جدید برای این منظور موردنیاز خواهد بود. طبقه‌بندی قانونی توکن‌ها و کوین‌ها، دسترسی به قراردادهای هوشمند، اختیارات قانونی، حمایت از مصرف‌کنندگان و سرمایه‌گذاران، اعمال معیارهای مبارزه با پول‌شویی و حفاظت از داده‌ها و حریم شخصی، ازجمله موضوعاتی هستند که در این زمینه مطرح می‌شوند.

 

هماهنگی با برنامه‌ها و نوآوری‌های دیجیتالی

تکنولوژی بلاک‌چین به‌صورت مکمل یا در کنار تکنولوژی‌های کلیدی دیگر مانند هوش مصنوعی، اینترنت اشیا، محاسبات ابری، رباتیک و «تولید افزوده» به کار گرفته خواهد شد. توسعه بلاک‌چین باید ارتباط کاملاً نزدیکی با نوآوری‌های دیجیتالی داشته به این وسیله، از ایجاد هم‌پوشانی جلوگیری کرده و بیشترین تأثیر را ایجاد کند.

 

نیاز به فضای آزمایش و تجربه

بلاک‌چین به‌عنوان یک تکنولوژی نوظهور، نیاز به انجام برخی آزمایش در موارد گوناگون دارد تا به این وسیله بتواند ارزش‌ خود را در کاربری‌ها و بخش‌ها مختلف نشان دهد. حمایت‌های گسترده‌تر و سرمایه‌گذاری‌های بیشتر برای طرح‌های اولیه و فضاهای آزمایشی، همگی مواردی هستند که می‌بایست دانشگاه‌ها، مراکز تحقیقات، صنایع و استارتاپ‌ها را دور همدیگر جمع کنند. فضاهایی مانند محیط‌های آزمایشی و دیگر امکانات تجربی می‌توانند تبادلات بسیار خوبی را بین سیاستمداران، قانون‌گذارها و متصدیان در یک طرف و شرکت‌های بلاک‌چین، استارتاپ‌ها و کارآفرینان در طرف دیگر برقرار کند. آزمایش راه‌حل‌های جدید و مدل‌های کسب‌وکار، همچنین بهبود کیفیت و سرعت سیاست‌گذاری‌ها در این زمینه، از مهم‌ترین مزایای این فضاها به شمار می‌روند.

ایده اولیه تکنولوژی بلاک‌چین

جمع‌بندی

کاربری‌های تکنولوژی بلاک‌چین چیزی فراتر از ارزهای دیجیتال است و به دنیای سیاست، اقتصاد، اجتماع، قانون و محیط‌زیست راه دارد. امّا تغییرات بالقوه، به‌عنوان‌مثال در اقتصاد و مدل کسب‌وکار، سازوکارهای دولتی و اعتماد بین طرفین، تنها در سایه ترکیبی از دانش‌های در زمینه‌های مختلف شکل خواهد گرفت‌؛ ازجمله در علوم کامپیوتری، اقتصاد، حقوق، اقتصاد عمومی، علوم محیط‌زیست و علوم سیاسی و اجتماعی.