اوراق بهادار مشتقه در دنیای ارزهای دیجیتال

اوراق بهادار مشتقه در دنیای ارزهای دیجیتال

1398/06/16
| 79

۱) تعریف اوراق مشتقه

اوراق مشتقه عبارت است از یک قرارداد مالی بین ۲ یا چند طرف که بر اساس قیمت آینده یک دارایی تنظیم می‌شود.

اوراق مشتقه مالی در صنعت کریپتوکارنسی بحث‌های زیادی برانگیخته‌اند، به‌ویژه درزمینهٔ قراردادهای آینده‌ای که برای بیت‌کوین یا کوین‌های جایگزین دیگر ارائه می‌شوند. تردیدی نیست که اوراق مشتقه یکی از قدیمی‌ترین فرم‌های قرارداد مالی هستند که در بازار وجود داشته است.

تاریخ این نوع قرارداد را می‌توان در روزگار باستان جستجو کرد؛ در قرون‌وسطی، اوراق مشتقه برای تسهیل کار تجاری استفاده می‌شد که در سراسر اروپا به دادوستد می‌پرداختند و در نمایشگاه‌های دوره‌ای (یکی از اولین فرم‌های بازار در قرون‌وسطی) مشارکت می‌کردند.

اوراق مشتقه در طول قرن‌ها رشد پیدا کردند و تبدیل به یکی از محبوب‌ترین ابزارهای مالی شدند. امروزه یک اوراق مشتقه به‌عنوان یک سهم درنظر گرفته می‌شود که ارزش خود را از یک دارایی زیرمجموعه یا مبنا بدست می‌آورد. این قرارداد می‌تواند به امضای دو یا چند طرف که می‌خواهند یک دارایی را با قیمت خاص در آینده خریدوفروش کنند، برسد. بر این اساس، ارزش قرارداد به‌وسیله تغییرات یا نوسانات قیمت مبنا مشخص می‌شود.

معمولاً، دارایی مبنا در اوراق مشتقه به‌صورت ارز (ارز دیجیتال)، کالا، اوراق بهادار، سهام، شاخص بازار و نرخ سود هستند. اوراق مشتقه را می‌تواند در صرافی‌ها دادوستد کرد یا به‌صورت مشتری به مشتری یا C2C به اشتراک گذاشت. موضوعی که کاملاً در مقررات و شرایط معامله متفاوت خواهد بود و البته طبیعتاً معامله‌گران فعال بازار، از هر دو روش استفاده می‌کنند.
 

۲) چرا یک معامله‌گر باید از اوراق مشتقه استفاده کند؟

اوراق مشتقه به‌صورت کلی برای جلوگیری از ریسک یا استفاده از سود ناشی از تغییرات قیمت دارایی‌ها استفاده می‌شوند.

موارد استفاده اوراق مشتقه بسیار گسترده می‌باشد، امّا عمده کاربرد آن‌ها برای ایجاد یک نوع مصونیت است. جایی که سرمایه‌گذاران برای حفاظت از خودشان در برابر نوسانات قیمت از آن استفاده می‌کنند. در این حالت، امضای یک قرارداد برای خرید یک دارایی به قیمت مشخص می‌تواند به آن‌ها در مقابله با خطرات احتمالی کمک کند. راه دیگر برای استفاده از تجارت اوراق مشتقه، برآورد قیمت است. این کار زمانی انجام می‌شود که معامله‌گران پیش‌بینی می‌کنند که قیمت یک دارایی چگونه تغییر خواهد کرد. به همین دلیل است که سرمایه‌گذار سرشناس آمریکایی، وارن بافت یک بار در جریان بحران مالی جهانی 2007-2008، اوراق مشتقه را «سلاح کشتار جمعی اقتصادی» نامیده است.

اوراق مشتقه کاربردهای زیادی در زندگی واقعی دارند. به‌عنوان مثال، قبل از بحرانی که در بالا به آن اشاره شد، شرکت معتبر هولدینگ ایالات‌متحده، برکشایر هتاوی شروع به فروش قراردادهای «اختیار فروش» در ۴ شاخص سرمایه ازجمله S&P 500 و FTSE 100 کرد. اختیار فروش یک نوع اوراق مشتقه است که به مالک این حق (و نه تعهد) را می‌دهد که یک دارایی را باارزش مشخص در تاریخی که از پیش تعیین شده، بفروشد.

 در این حالت، برکشایر هتاوی به سرمایه‌گذاران پیشنهاد داد که امکان فروش سهام خود را در یک قیمت و تاریخ مشخص خریداری کنند. وقتی تاریخ مقرر فرامی‌رسید، آنها می‌توانستند از فروش سهامی که به‌وضوح، قیمت آن کاهش یافته بود، درآمد کسب نمایند. با این حال، اگر قیمت در این دوره زمانی افزایش می‌یافت، این شرکت بود که درآمد را دریافت می‌کرد. در این وضعیت، برکشایر هتاوی ریسک کرد و در نتیجه آن، به 4.8 میلیارد دلار دست یافت.

نمونه جالب دیگر از کاربرد اوراق مشتقه از دنیای هواپیمایی می‌آید. با توجه به اینکه خطوط هواپیمایی وابستگی شدیدی به سوخت جت دارند و قیمت این سوخت به‌صورت مداوم با نوسان مواجه است، استفاده از استراتژی‌های دفاعی اوراق مشتقه برای شرکت‌ها در این زمینه بسیار مفید واقع می‌شود. خطوط هوایی ساوث‌وست که بزرگ‌ترین شرکت ارزان‌قیمت در این زمینه محسوب می‌شود و در ایالات‌متحده کار می‌کند، یکی از موفق‌ترین نمونه‌ها در این رابطه است. به خاطر برنامه دفاعی مناسبی که طراحی شده، این شرکت سال‌هاست که بین ۲۵ تا ۴۰ درصد کمتر از رقبا هزینه برای سوخت جت پرداخت می‌کند.

همچنین برخی جنبه‌های کاربردی اوراق مشتقه هستند که فاصله زیادی با سیستم‌های مالی سنتی دارند. یک دسته‌بندی اوراق مشتقه آب‌وهوایی وجود دارد که به‌منظور حمایت از کشاورزان، تولیدکنندگان محصولات و ... در برابر آسیب‌های ناشی از عوامل محیطی مانند یخبندان یا طوفان‌ توسعه داده شده‌اند.اوراق بهادار مشتقه 1

 

۳) فرم‌های رایج اوراق مشتقه چه هستند؟

چهار فرم عمده برای اوراق مشتقه وجود دارند؛ آتی، سلف، معاوضه و اختیار معامله. اوراق «آتی» و «سلف» قراردادهایی مشابه هستند که تفاوت‌های اندکی دارند. بر این اساس، اوراق مشتقه آتی به خریدار یا خریداران متعهد می‌شوند که دارایی آن‌ها با قیمت مشخص در یک زمان خاص در آینده خریداری نمایند. این اوراق در صرافی‌ها دادوستد می‌شوند؛ بنابراین، این قرارداد‌ها یکسان و استاندارد هستند. برای اوراق «سلف» انعطاف‌پذیری بیشتری وجود دارد و نسبت به نیازهای معامله‌گران منعطف هستند. با توجه به اینکه اوراق سلف معمولاً در صرافی‌های بدون‌واسطه (OTC) معامله می‌شوند، ریسک‌های طرف مقابل نیز همیشه باید درنظر گرفته شود.

اوراق «اختیار معامله» به خریدار این حق را می‌دهند که یک دارایی را در یک قیمت مشخص «خریدوفروش» کند. با این حال، مطابق با عنوان قرارداد، معامله‌گر تعهدی به خرید نخواهد داشت؛ موضوعی که اختلاف اصلی بین اوراق خرید معامله و آتی محسوب می‌شود. همچنین اوراق معاوضه نوعی از قراردادهای مشتقه هستند که اغلب بین دو طرف برای تبدیل یک نوع گردش وجه به نوع دیگر استفاده می‌شوند. محبوب‌ترین نوع اوراق معاوضه مربوط به نرخ بهره، محصولات و ارز می‌باشند.

 

۴) اوراق مشتقه چه کاربردی در معاملات ارزهای دیجیتال می‌توانند داشته باشند؟

محبوبیت کریپتوکارنسی‌ها به‌سرعت در حال افزایش است و روزبه‌روز، تعداد بیشتری از معامله‌گران به دنبال کسب درآمد از نوسانات قیمت آن‌ها هستند.

قیمت بیت‌کوین در این سال‌ها نوسانات عجیبی را پشت‌سر گذاشته است. این ارز دیجیتال در یک مقطع زمانی به بالاترین ارزش تاریخ خود یعنی ۱۹ هزار و ۸۰۰ دلار رسید و سپس تنها در عرض چند روز، یک‌سوم ارزش خود را از دست داد. این کاهش قیمت در سال ۲۰۱۸ تا نزدیکی‌های ۳۲۰۰ دلار نیز رسید، امّا آوریل ۲۰۱۹ دوباره همه‌چیز تغییر کرد و بیت‌کوین ارزش بالای ۱۲ هزار دلار را تجربه کرد.

معاملات آتی بیت‌کوین توسط صرافی‌های CBOE و CME در شیکاگوی امریکا، در اوج بازار ارز دیجیتال در دسامبر ۲۰۱۷ کلید خورد که نقطه عطفی در کل صنعت کریپتوکارنسی بود. قراردادهای آتی به سرمایه‌گذاران امکانی را می‌داد که موقعیت پایداری برای خود ایجاد کنند و عوامل ریسک را از خود دور سازند؛ موضوعی که کاملاً با طبیعت ارزهای دیجیتال جور درمی‌آمد؛ به عبارت دیگر معامله اوراق مشتق آتی بیت‌کوین و آلت‌کوین به معامله‌گران عمده بازار فرصت می‌داد که از طریق یک قرارداد، خطر نوسانات قیمت یک کریپتوکارنسی خاص را کاهش دهند.

به‌علاوه، بسیاری از معامله‌گرانی که می‌خواستند از این تغییرات ناگهانی سود دریافت کنند به سراغ معامله قراردادهای مشتقه برای بیت‌کوین و کوین‌های عمده جایگزین رفتند. یک معامله‌گر برای سود بردن از یک تغییر ناگهانی در قیمت یک ارز دیجیتال، آن را در یک قیمت پایین خریداری می‌کرد و آن را در یک قیمت بالاتر در آینده می‌فروخت. با این حال، این استراتژی تنها در «بازار گاوی» جواب می‌داد و سطح ریسک بالایی نیز داشت.

استراتژی دیگر «فروش استقراضی» نام داشت که راهی برای دریافت سود، حتی یک از یک بازار خرسی کریپتوکارنسی یا بازاری بود که در حال حاضر، یک روند نزولی را تجربه می‌کرد. در این حالت، معامله‌گران دارایی‌ها را از یک طرف ثالث قرض می‌گرفتند (که می‌توانست یک صرافی یا کارگزار باشد) و وقتی انتظار داشتند که قیمت کاهش پیدا کند، آن‌ها را در بازار می‌فروختند. همچنان که قیمت کوین‌ها پایین می‌آمد، معامله‌گر همین مقدار دارایی‌ها را دوباره در قیمت پایین خریداری می‌کرد و از تغییرات قیمت به درآمد دست می‌یافت و این در حالی بود که صرافی یا کارگزار، تنها یک کمیسیون دریافت می‌کرد.
اوراق بهادار مشتقه  و ارز 2

 

۵) کجا می‌توان اوراق مشتقه کریپتوکارنسی را دادوستد کرد؟

انواع مختلف اوراق مشتقه ارزهای دیجیتال را می‌توان هم در صرافی‌های سنتی و هم در صرافی‌های رسمی ارزهای دیجیتال معامله کرد.

در رابطه با صرافی‌های سنتی، اوراق آتی بیت‌کوین در حال حاضر با توقف قراردادهای جدید CBOE در ماه مارس، توسط گروه CME ارائه می‌شوند. در همین حال، در دسامبر ۲۰۱۸ «نزدک» اعلام کرد که در حال بررسی انتشار اوراق آتی بیت‌کوین در نیمه اول سال ۲۰۱۹ است. با توجه به فراگیرتر شدن کریپتوکارنسی‌ها، احتمال اینکه در آینده تعداد بیشتری از بازیگران سنتی به عرصه اوراق مشتقه ارزهای دیجیتال وارد شوند، بسیار زیاد است.

همچنین صرافی‌های عمده ارز دیجیتال نیز فعالانه درگیر معامله اوراق مشتقه ارزهای دیجیتال شده‌اند. صرافی OKEx که پایگاهش در مالت واقع شده، قراردادهای معامله آتی و معاوضه ارائه می‌کند؛ قراردادهایی که به‌هیچ‌عنوان تاریخ انقضا ندارد. مجموعه‌ای از ارزهای دیجیتال محبوب مانند بیت‌کوین، اتر و EOS و استیبل‌کوین جدید USDK، توسط این سیستم پشتیبانی می‌شوند.اوراق بهادار مشتقه 3

۶) آیا نقطه‌ضعفی نیز برای معامله اوراق مشتقه ارزهای دیجیتال وجود دارد؟

هر استراتژی‌ که در مقابله با نوسانات قیمت درنظر گرفته شود با سطح مشخصی از ریسک همراه خواهد بود. این موضوع به‌ویژه در شرایطی که مقرراتی برای اوراق مشتقه ارزهای دیجیتال وجود ندارد بیشتر نمایان است.

درزمینهٔ اوراق مشتقه ارزهای دیجیتال بزرگ‌ترین خطری که معامله‌گران را تهدید می‌کند، نوسانات قیمت است. سرعت افت و خیر قیمت‌ها گیج‌کننده است و یک شخص می‌تواند به‌سرعت ضرر زیادی را تجربه کند. سازوکار بازار ارزهای دیجیتال بسیار پیچیده است و کاربران بی‌تجربه ممکن است با چالش‌های زیادی در آن مواجه شوند. هر اشتباهی می‌تواند بسیار گران تمام شود و پیش‌بینی‌ناپذیری اوراق مشتقِ ارزهای دیجیتال، احتمال اتفاقات ناخوشایند را در این زمینه تقویت می‌کند. درنتیجه، شناخت کامل از ویژگی‌هایی که یک پلتفرم معاملاتی ارائه می‌کند، لازم است. باید دستورالعمل‌ها را به‌صورت کامل دنبال کنید و از استراتژی‌ که انتخاب کرده‌اید، اطمینان حاصل نمایید.

همچنین توجه بیشتر به مقرراتی که در این زمینه وجود دارد، لازم است. قانون‌گذاران در کشورهای مختلف در مورد اوراق آتی ارزهای دیجیتال و سایر این دست قراردادها (و حتی خود ارزهای دیجیتال) بسیار محتاط هستند. کمیسیون مبادلات و سهامی ایالات‌متحده یا SEC شرایط موجود را به‌دقت زیر نظر دارد و یک دلال بین‌المللی را که اوراق معاوضه بیت‌کوین مبتنی بر سهام را به‌صورت غیرقانونی در کشور امریکا ارائه می‌داد با جریمه روبرو کرده است. در همین حال حوزه اقتصادی اروپا هنوز نتوانسته به خطوط راهنمای مشخصی در مورد نحوه برخورد با اوراق مشتقه کریپتوکارنسی و قانونی کردن آن‌ها برسد.